Welkom in Nieuw Spoorwijk - het digitale bewonerscentrum van Spoorwijk in Den Haag. | Nieuws uit de wijk | Agenda wijkactiviteiten | Wijkkrant Spoorwijzer | Bewonersorganisatie | Spoorwijk - Verleden | Spoorwijk - Heden Toekomst | Discussie Forum | Gastenboek bezoekers | Spoorwijkgallery - Foto's | WebLinks en WebCams | Straatcommissies | Een dag in Spoorwijk | Vraag en aanbod | Uw mening over Spoorwijk | Jongeren aan het woord | Oude jongeren praten | Ouderen overpeinzen | Internethoek, spelen met computer | Leefbaarheid | Haagse krantenknipsels | Politiek voor U ! | Instellingen | Gemeente Den Haag | Contact | Sloop en Vernieuwing | Kunst in de Wijk | Bewonersorganisatie 25 jaar in 2007 | Dieptepunt in de wijk 2004-2008 | De Spoorzoeker | Groen in de Wijk | Leeg

Van Berlage, Lindo en de vernieuwing tot eind 1999   

  Berlageplan 1908

Voorwoord

Spoorwijk is grotendeels in de jaren dertig gebouwd. Na de Molenwijk was dit de tweede wijk waar op grote schaal sociale woningbouw door de gemeente is gerealiseerd. Het stedebouwkundig plan voor Spoorwijk is ontleend aan het uit 1910 daterende uitbreidingsplan van de beroemde architect Berlage.

In die tijd was het een zeer vernieuwend concept, door de ruime opzet en het gevarieerde gebruik van de openbare ruimte (straten, pleinen, groen). Anders dan in de binnenstad en in andere stadsvernieuwingsgebieden zijn in Spoorwijk veel eengezinswoningen gebouwd. Om de kosten van de woningen - en dus de woonlasten - te beperken zijn door de gemeente aangepaste grondprijzen toegepast. Dat viel niet bij iedereen in goede aarde zoals blijkt uit bijgaand artikel uit het weekblad 'Ons eigendom'. Weekblad tot behartiging der belangen van Huis- en Grondeigenaren en Bouwkundigen in Nederland (9e jaargang nr. 9, 16 juni 1923).
Onze Haagsche correspondent schrijft OP DEN DUURSTE GROND KOMEN ....... ARBEIDERSWONINGEN
De gemeente gaat in Spoorwijk IIc 548 arbeiderswoningen bouwen op grond van ... 28,- m.
Excuzer du peu!
Hoe hoog deze in den duursten tijd opgespoten grond heel achter in de gemeente vlak onder en achter Rijswijk komt, blijkt wel het beste uit het feit dat aan de Laan van Meerdervoort, het mooiste deel van Den Haag naar het Zuid-Westen de grond voor Herenhuizen niet meer dan 23,- m doet. Bijgevolg wekt het geen verwondering dat om den bewoners dezer arbeiderswoningen niet het vel over de ooren te halen, de gemeente zal overgaan tot vrijwel onmiddellijke afschrijving van 10,- op den grondprijs, zoodat de huurprijs in evenredigheid moet zijn met een grondprijs van f 18,- m, welk bedrag er voor een arbeiderswoning beter op lijkt. Natuurlijk is een dergelijke afschrijving voor de gemeente een klein kunstje, want het verlies op dezen grond, welke door zijn ligging inderdaad alleen voor arbeiderswoningen geschikt is - daarin had de heer De Meester groot gelijk - past ze in de kas van het Grondbedrijf toch zelf bij. De qualificatie van den heer Van Steenbergen, die het bouwen van arbeiderswoningen op grond van 28,- m krankzinnigen werk heette, moge forsch zijn, welke bouwer zal het in zijn hoofd krijgen zoiets te doen? Maar die moet ook het verlies uit eigen zak dekken, terwijl bij de gemeente de belastingbetalers er goed voor zijn. Verwondert het nu nog dat de particuliere bouwers met een dergelijk schreeuwend voorbeeld voor oogen, huiveren en zich nog wel eens viermaal bedenken vooraleer ze zich met den bouw van arbeiderswoningen beginnen?
Als de gemeente op den erfpachtcanon voor de geschiktste terreinen ook eens een zo ferme afschrijving toepaste, zouden we een heel eind in de richting gaan. Maar ..... particuliere bouwers zijn de gemeente zelf niet.
De stedebouwkundige kwaliteit van Spoorwijk is ook nu nog onmiskenbaar. Toch zijn herhaaldelijk opknapbeurten en verbeteringen noodzakelijk om de woningen aan te passen aan moderne eisen ten aanzien van wooncomfort en bouwkundige kwaliteit. Momenteel telt Spoorwijk bijna 10.000 inwoners, die zijn gehuisvest in ruim 3000 woningen.  
Aldus de Haagse gemeentearchivaris.



Haags Gemeentearchief                      Alberdinck Thijmstraat 1934

 

Inleiding.
Tussen 1990 en 2000 is er in Spoorwijk veel veranderd. Kerken en scholen werden gesloopt om plaats te maken voor woningen en de gehele Nannostraat moest wijken voor een buurtpark om meer groen in de wijk te brengen.

Toen in 1997 door de gemeente Den Haag en de woning coperatie Vestia plannen werden ontwikkeld om grote delen van Spoorwijk te herstructureren ben ik, als rechtgeaard amateur fotograaf, de veranderingen gaan fotograferen. Het leek mij een leuk gegeven om daarvan een boekwerkje samen te stellen met foto's van de huidige situatie ter vergelijking met het Spoorwijk zoals het bijna honderd jaar geleden gebouwd is. In eerste instantie dacht ik aan een soort geschiedkundig fotoboekje over Spoorwijk met foto's van vroeger tegenover foto's van nu.

Voor de foto's van het vroegere Spoorwijk was ik aangewezen op het gemeentelijke fotoarchief. Het viel mij op dat bij het gemeentefotoarchief de fotodocumentatie over Spoorwijk zeer uitgebreid is. Ik kwam foto's van Spoorwijk tegen waarop te zien is dat Spoorwijk midden in het weiland werd gebouwd. Dat maakte mij nieuwsgierig naar de achtergronden daarvan. Dus ging ik in de gemeentearchieven en in de bibliotheek spitten naar meer informatie over de geschiedenis van Spoorwijk. Ik kwam er toen al heel gauw achter dat de bouw van Spoorwijk niet is los te zien van het grote uitbreidingsplan dat begin 1900 door de gemeente Den Haag werd ontworpen en dat in een boekwerkje met alleen maar foto's, van vroeger en nu, de geschiedenis van Spoorwijk niet volledig tot zijn recht zou komen.

Volgens een Chinees spreekwoord zegt een plaatje meer dan duizend woorden. Natuurlijk laten foto's duidelijk de veranderingen zien maar het hoe en waarom is alleen in woorden duidelijk te maken. Omdat in het tegenwoordige televisietijdperk het geschreven woord zeer weinig belangstelling krijgt, heb ik de geschiedenis van Spoorwijk zo beperkt mogelijk samengevat. Ik ga niet uitgebreid in op de verschillende zienswijze van architecten en het politieke gekissebis van de toen zittende raadsleden. Maar een beperkt stukje geschreven geschiedenis vind ik voor de duidelijkheid noodzakelijk en het is ook nog interessant.

Tijdens mijn nasporingen heb ik veel ondersteuning gehad van de medewerkers van het Haags Gemeentearchief en de medewerkers van de Bibliotheek Den Haag. In deze wil ik hen bedanken voor hun geduld met mij en de deskundigheid waarmee zij mij op mijn zoektocht hebben geholpen. Ook bedank ik Albert Olierook en Henk Imthorn van de Dienst Stedelijke Ontwikkeling voor de manier waarop zij mij wegwijs hebben gemaakt in de brei van gegevens die ik tegenkwam.

De tekst, In het verleden ligt het heden, in het nu wat worden zal, die op de titelpagina staat is een citaat van de Nederlandse dichter Willem Bilderdijk (1756-1831) . Dit citaat geeft precies aan hoe beslissingen die in het verleden genomen zijn , zie de verschillen in het plan Berlage en die van de gemeente architecten welke ook zijn uitgevoerd, al bij voorbaat van Spoorwijk een achtergestelde wijk heeft gemaakt. Maar dit citaat geeft ook aan dat beslissingen die nu worden gemaakt de toekomst van Spoorwijk bepalen.

 

Lindo.

Na de invoering van de woningwet, in 1902, ontwierp het Hoofd Publieke Werken van Den Haag, de heer I.A. Lindo, een uitbreidingsplan voor Den Haag, waaronder het gebied tussen de Broeksloot en het riviertje De Laak, dat in 1905 openbaar werd gemaakt. Het plan Lindo kreeg veel kritiek van de pers en raadsleden.

Men verweet Lindo dat hij als een mathematicus te werk is gegaan en een meetkundig stratenplan heeft ontworpen zonder invulling aan plaatsen waar winkels, kerken, scholen en andere bijzondere gebouwen moesten komen. Men verweet hem de eentonigheid van zijn ontwerp met rechte stratenblokken van alleen maar woningen. Burgermeester en Wethouders negeerden de kritieken en hielden vast aan het Plan Lindo. Door de ingediende bezwaarschriften en onder druk van bepaalde raadsleden zwichtte B en W. Maar het duurde toch nog tot 1907 voordat B en W het besluit namen een onafhankelijke architect als adviseur aan te stellen om invulling te geven aan het stratenplan van Lindo. Hendrik Petrus Berlage (1856 1934) was toen bekend om zijn uitbreidingsplannen voor Amsterdam werd, door B en W, als adviseur aangetrokken.

Berlage.
Het uitbreidingsplan van Berlage uit 1908 kreeg veel kritiek van onder andere de directeuren van diverse gemeentelijke diensten. Deze heren wilden de eisen van de woningwet minimaal invullen om vooral de kosten zo laag mogelijk te houden.

Dit was ook de gedachtegang bij de B en W. Door de touwtrekkerij van het stadsbestuur en de top van de gemeentelijke diensten enerzijds en voorstanders van het Berlage plan anderzijds duurde het tot 1911 voordat het werd goedgekeurd door de gemeenteraad. In 1913 werd het plan bekrachtigd door het parlement.
Spoorwijk was een deel van het totale uitbreidingsplan voor Den Haag maar had het voordeel, met een aantal andere wijken, dat het als sociale woningbouw gebouwd zou worden door de Gemeentelijke Volkshuisvesting. Hierdoor kwam Spoorwijk apart te staan van het hoofdzakelijk door particulieren te bouwen uitbreidingsplan tussen de Laak en Broeksloot. Het vastgestelde Berlage plan werd wel tot uitgangspunt genomen maar kon worden gewijzigd indien de omstandigheden er om vroegen en dat is dan ook gebeurd.

 

0.a. met dank aan Leo Lausberg 2003.

Een vergeten buurt;  Spoorwijk Laakkwartier

Door Anja  Haasbeek. 

Kijk hier: http://foto.denhaag.org/Verhaal/laakkwartier/laakkwartier.pdf 

Laatste wijziging op: 07-11-2006 20:39